AI scoort 10/10 voor intelligentie, maar is het ook wijs, en liefdevol? Zijn dat domme vragen?

Onlangs zag ik op YouTube reclame voor een gloednieuwe oven die werkt met … AI. Dankzij artificiële intelligentie kan de oven zo’n honderd gerechten herkennen, wordt gezegd. Perfecte cuisson verzekerd dus, wordt gezegd.

Naast een soort opluchting die ik voelde, omdat het algoritme me precies toch nog niet helemaal uitgevogeld heeft want anders zou weten dat reclame voor kookattributen niet super efficiënt is bij iemand die niet graag kookt, voelde ik nog heel wat andere dingen. Verbijstering, bijvoorbeeld, over waarom dit uitgevonden is. In mijn dromen over een mooiere toekomst is een AI-oven nog nooit opgedoken, laat staan een AI robot die het koken voor mij doet. Ik denk dat ik daar niet alleen in ben.

Het hele gigantische AI-verhaal, dat zo vaak voelt als zoveel meer dan een mens kan vatten, lijkt ook meer en meer compleet te gaan overnemen wat werk is en wie het gaat doen. Als dat gebeurt, kan het niet anders dan dat het ons leven drastisch gaat veranderen. En eigenlijk past dat voor mij in een groter plaatje van hoe werk al voelt voor mij sinds mijn afstuderen. Ik denk daarbij aan twee woorden, “onnatuurlijk” en “professioneel”.

Werk, en zoveel van hoe we het leven inrichten, heeft voor mij al zo vaak niet natuurlijk gevoeld. Een deel ervan voelt vrij letterlijk onnatuurlijk, omdat het zo vaak betekent ver weg zijn van gras en bomen. Maar ik bedoel het ook figuurlijk, als iets waar mijn lichaam zich tegen lijkt te verzetten en waar ik me niet thuis voel.

Dat heeft denk ik veel te maken met het feit dat werk professioneel is.
Dat woord dekt voor mij zoveel dingen, maar sluit vooral veel dingen uit die ik heel belangrijk vind in een mensenleven. In een professionele omgeving moet je bijvoorbeeld opletten met hoe je je verhoudt tot de andere professionelen. Vriendschappen ontwikkelen met je collega’s is allesbehalve een prioriteit, integendeel, hou het liever ietwat afstandelijk. Relaties, die kunnen maar afleiden van wat echt belangrijk is. Concentreer je vooral op je taken.
Op een werkplek hoeft het ook niet te aangenaam te zijn, of mooi. Kunst, kleur, gezelligheid en mooie objecten leiden maar af van de efficiëntie.
En wat ik altijd gevoeld heb: liefde en wijsheid hebben absoluut niets te zoeken op een werkplek.
In feite is artificiële intelligentie dan ook niets anders dan een logische volgende stap in het professionele verhaal, toch?

Kunnen we even wat uitzoomen en misschien ook laten bezinken hoe waanzinnig dit eigenlijk is? Dat we ergens, ik weet niet, in naam van de heilige productiviteit, hebben besloten dat liefde, schoonheid en wijsheid geen prioriteiten zijn in ons werkleven, en dus niet aanwezig mogen zijn in een enorm belangrijk onderdeel van ons leven. Dat het daar zelfs niets mee te maken heeft, het maar in de weg kan staan. Dat betekenisvolle, liefdevolle relaties smeden met de mensen waarmee je samenwerkt, vaak zelfs wordt afgeraden, net als te veel bevragen of het werk dat je samen doet wel zinvol is, of wijs. Afgeraden.

En daar is dan AI, die productiefste van alle productiviteiten. Het summum van werkethiek eigenlijk want hoeft nooit te slapen, nooit tijd te maken om een lief woord tegen zijn geliefde te zeggen na een lange werkdag, nooit een ovenschotel in een AI-oven te schuiven. Artificiële intelligentie is het summum van professioneel, van superveel supersnel dingen doen, gewoon omdat het kan. Niet noodzakelijk omdat ze zinvol of wijs zijn. Supersnel en winstgevend, dat wel.

Wat vinden we eigenlijk van die hyperintelligentie die zich, net als de makers ervan, niet bezighoudt met liefde of wijsheid. Met wat goed, mooi en zinvol is. Die gecreëerd wordt door bedrijven die vooral gefocust zijn op met elkaar concurreren om de eerste en de snelste te zijn met de beste versie ervan die de meeste winst kan genereren. Die dat heel gevaarlijk spelletje met de hele wereld aan het spelen zijn, zonder scheidsrechter, zonder echte spelregels zelfs. Zonder echte spelregels.

Ik wil heel graag The Social Dilemma op Netflix, en de aflevering van de podcast Talk Easy with Sam Fragoso met Tristan Harris aanbevelen, getiteld ‘The AI conversation we need to have’. Ik weet het allemaal ook niet zo goed maar ik denk dat het goed is om dingen waar we bang van zijn, aan te kijken. Ik ben bang van wat er allemaal op ons kan afkomen. Tristan weet heel veel van sociale media en AI en het lijkt hem een heel goed idee om allemaal, collectief te zeggen dat wij prutsende mensen en deze prachtige planeet waardevol genoeg zijn om technologie die waanzinnig goede dingen kan doen aan regels en wetgeving en wijsheid te toetsen, zodat diezelfde technologie niet de waanzinnig slechte dingen doet waartoe het ook in staat is.

En ik geloof in ons en hoop dat we ons hier weer stuntelig door kunnen helpen, samen. Dat we het goede faciliteren en het slechte aan banden leggen. Dat we ondertussen niet vergeten dat de magie toch vooral ligt in elkaar en wat tastbaar is, en wat zich afspeelt in de wereld, met en tegen elkaars lijven. Dat het zit in het samen dansen, zinvol werken, spelen, en leven. Dat een scherm geen ogen heeft, geen hart, en nooit kippenvel geeft.

Trailer voor de nieuwe docu The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist (al verschenen in de VS, nog niet hier)